İSRAİL DIŞ POLİTİKA ANALİZİ
Halil ibrahim Koca

Halil ibrahim Koca

Sadece Gündem

İSRAİL DIŞ POLİTİKA ANALİZİ

12 Eylül 2019 - 18:32

İSRAİL DIŞ POLİTİKA ANALİZİ


     İsrail dış politikasını analiz etmeden ve aşağıdaki şu sorularının cevabını vermeden önce Yahudilerin tarihini ve İsrail devletinin siyasi tarihi bilmekte yarar vardır .İlk önce İsrail tarihinden kısaca bahsetmek istiyorum;
İsrail’in dış politikadaki aktörleri ve karar vericileri kimdir?
İsrail’deki örgütsel roller ve bürokratik siyaset.
İsrail’deki liderlerin kişiliği ve liderlik rolünün dış politikaya etkisi.
İsrail’in özel dış politika davranışı ve faktöleri
YAHUDİ TARİHİ
     Yahudiler 19. yüzyılın ikinci yarısında devlet kurma çalışmalarına başladılar. Arz-ı mev’ut (vadedilmiş topraklar) üzerine devlet kurma çalışmaları ilk önce İngiltere’de görülür. 1848’de İngiliz hükumeti bir genelgeyle Filistin’deki konsoloslarını, Yahudilerin himayesine verdi. 1870’te Yahudi faaliyetlerinin merkezi İngiltere’den Rusya’ya geçti. Siyonist hareketlerin başına geçen TheodorHerzl, Filistin’de birYahudi devletinin kurulması için birçok çalışmalarda bulundu. Herzl, İngiltere gibi güçlü bir devleti arkasına alarak, gayesine ulaşma çabasındaydıI. Dünya Savaşı sonunda 2 Kasım 1917’de İngiltere dışişleri bakanı Arthur Balfour'un girişimiyle BalfourDeklerasyonu süreci başlatıldı. Milletler Cemiyeti 1920 yılında, Filistin üzerinde İngiliz mandasını tanıdı. Bundan sonra kurulan bir Yahudi bürosu İngiltere nezdinde Yahudi haklarını temsil etmeye başladı.Bundan sonraki yıllarda Siyonistler dünyanın çeşitli yerlerine dağılmış bulunan Yahudi topluluklarını -devlet kurabilmek için etkili bir nüfus oluşturmak gayesiyle- Filistin'e göçmeleri için ikna etme çabalarına girişti. Nazi Almanyası'nın 1930'lardan 1940'ların ortalarına kadar Yahudilere soykırım uygulamaya başlamasıyla Filistin’e büyük bir Yahudi göçü başladı. 14 Mayıs 1948'de BM paylaşım planı uyarınca David Ben-Gurion tarafından İsrail Devleti’nin kuruluşu ilan edildi.

İSRAİL DEVLETİ SİYASİ TARİHİ
     Resmî adıyla İsrail Devleti Orta Doğu'da, Asya ve Afrika kıtalarının kesiştiği yerde bulunan bir ülke. Coğrafi olarak, Asya kıtasında bulunur. Batısında Akdeniz, kuzeyinde Lübnan ve Suriye, doğusunda Ürdün, güneyinde  ise Mısır, Filistin ve Kızıldeniz ile çevrilidir. Başkenti İsrail Meclisi kararına göre Kudüs'tür. Ancak bu durum Birleşmiş Milletler tarafından tanınmamaktadır. İsrail'deki büyükelçilik ve konsoloslukların büyük çoğunluğu, ülkenin finans merkezi olan Tel Aviv'dedir. İsrail, nüfusunun çoğunluğu Yahudi olan tek devlettir.İsrail, yaklaşık 7.282.000'lik nüfusuyla, çeşitli din, kültür ve sosyal geleneklere sahip insanları bir araya getirmiştir. Para birimi Yeni İsrail Şekeli'dir. İsrail Dünya'daki en büyük 43. Ekonomiye sahiptir. İsrail İnsani Gelişme Endeksi'nde Ortadoğu'da ilk sırada yer alır. Asya'da ise beşinci sıradadır. Basın Özgürlüğü Endeksinde İsrail 86. Sıradadır

İSRAİL’İN DIŞ POLİTİKADAKİ AKTÖRLERİ VE KARAR VERİCİLERİ KİMDİR?
     İsrail’de sadece dış politika değil siyasete baştan sona yön veren güçlü bir Siyonist İsrail lobisi veya diğer adıyla Yahudi lobisi bulunmaktadır.Şimdi bu lobiyi ve aktörleri tanımaya çalışalım.
     İsrail lobisi veya Yahudi lobisi ifadesiyle anlatmak istediğim, İsrail çıkarları için amaç birliği olan dernek ve örgütlerdir.Bu lobiler çatı bir örgüt değildir.PatRobertson, TomDelayve JerryFalwell gibi evanjelik liderler bu en büyük lobisi olan AIPAC üyesidirler. İsrail devlet adamları her fırsatta bu ziyaret ederek fikir alırlar. AIPAC,ADL,WINEP gibi dernekelerin bünyesinde çalışan akademisyenler ve uzman asker ve gazeteciler aracılığıyla bilimsel kaynaklar üretmektedirler.Enstitünün bir çok dilde yayınması dikkat çekmektedir.Lobini hedefi güçlü oldukları ülkelerin halkını ve devletini İsrail’e maddi yardım sağlamaya ve politikalarını desteklemeye teşvik etmek olarak belirleyen teşkilatlar ve yine bu hedefleri kendisine en yüce ülke olarak gören şahıslar bulunmaktadır.Sosyolog Chaim I. Waxman’ın verdiği bilgiye göre, Sadece ABD’de açıkça ‘ve İsrail yanlısı faaliyetlerde bulunan 80’den fazla teşkilat mevcuttur.Üyelerinin sadece Yahudilerden oluşmaması ve ülkenin pek çok kesiminden destek görmeleri de önemli bir faktör olmuştur.Bu kuruluşlar medya aracılığı ve kurumlara yerleştirdikleri elemanlar ile siyasete yön vermeye çalışmaktadırlar. Yahudi lobisinin medyada adeta “tüm köşe taşlarını kapmış olması” İsrail’e ve Yahudi Lobisine tam anlamıyla bir dokunulmazlık zırhı oluşturuyor. Yahudilerin tüm ülkelerde medya, akademi ve sanat alanlarında böylesine önemli yerleri işgal etmeleri şüphesiz Yahudi Lobisine sağlam bir vizyon çizmekte ve işlerini yaparken türlü kolaylık ve yollar sağlamaktadır.

İSRAİL’DEKİ ÖRGÜTSEL ROLLLER VE BÜROKRATİK SİYASET
      İsrail’in yönetim sistemi, yazılı olmayan anayasaya dayanmaktadır. İsrail, parlamenter siyasalrejime sahiptir ve hükümet ile parlamento, siyasalsisteme hâkim olan resmi kurumlardır.Cumhurbaşkanı, İsrail’de, sembolik/törensel birfigür olarak siyasal hayatta yer almaktadır. Dışpolitika konusunda Cumhurbaşkanı, Parlamentotarafından onaylanan antlaşmaları imzalama vediplomatik temsilcileri kabul etme gibi anayasalgörevleri ifa etmektedir.İsrail’in siyasal sistemi, aşırıfarklılıklar ve çeşitlilik gösteren siyasal ve sosyaldünya görüşleri tarafından şekillendirilmektedir.Aşırı dağınık siyasal yapısından ötürü, İsrail’deseçimlere çok sayıda siyasal parti katılmakta vegenellikle koalisyon hükümetleri kurulmaktadır.Bu nedenle karar alma sürecinde, siyasal partilerile diğer siyasi gruplar, kendi aralarındaki ideolojikfarklılıklardan, politik görüş ayrılıklarından vekişisel sürtüşmelerden ötürü, birbirleriyle işbirliğiyapmakta, rekabet etmekte, birbirlerine karşıittifaklar kurmakta ve uzlaşmaya çalışmaktadır. Her şeye rağmen, İsrail’in siyasal hayatını, göreceli olarak az sayıda Yahudi elitler kendi kontrolleri altında tutmaktadır. Bu elitler de oldukça homojen bir dünya görüşüne sahiptir. Siyasal elitler ise sivillerden, yüksek-düzeyli askeri yetkililerdenve dini unsurlardan oluşmaktadır.
İSRAİL’DEKİ LİDERLERİN KİŞİLİĞİ VE LİDERLİK ROLÜNÜN DIŞ POLİTİKAYA ETKİSİ
     İsrail’in dış politika analizinin yapılabilmesi için devletin iç yapısında yer alan değişik aktörlerin politikanın oluşum sürecini nasıl etkilediklerinin incelenmesi gerekmektedir. Devletin dış politikası, siyasal sistem ve hükümetin yapısı, liderlerin algılamaları ve görüşleri ile çıkar gruplarının karşılıklı etkileşimi çerçevesinde oluşturulmaktadır.Liderlerin dış dünyayı algılama şekilleri, siyasal partiler, başbakan, parlamento, İsrail Savunma Kuvvetleri, toplumdaki sosyal gruplar ve menfaat grupları dış politikanın belirlenmesinde göreli olarak değişik seviyelerde pay sahibidirler. Bu kapsamda, İsrail’in dış politikasının incelenmesinde lider görüşlerinin, algılamalarının ve değerlendirmelerinin göz önüne alınması önem arz etmektedir.Yahudilerin yaşadığı tarihsel tecrübeler, dış dünya karşısında; yaşanan çevrenin düşmanca olduğu, hayata olumsuz yaklaşım ve güvensizlik hissi, yalnızca Yahudi olana güvenme, diğer uluslardan ayrı olma duygusu ve öteki karşısında gizliliğe verilen önem gibi farklı özelliklerin liderlerin ve Yahudi toplumunun değerler sistemine yerleşmesine yol açmıştır.Yahudi soykırımı ile acı tecrübelerle dolu Yahudi tarihinin bir sonucu olarak, Yahudilerin diğer uluslar gibi olmadığı ve herhangi bir dostunun bulunmadığı ile varlığının sürekli olarak tehdit altında bulunduğuna dair düşünceler toplumun bilinçaltına yerleşmiştir.İsrailli liderler, 1960’lı yıllardan itibaren o zamana kadar dış politika ve İsrail’in güvenliği ile ilgili yaşanan gelişmelerin de etkisiyle, dünyayı artan bir yoğunlukla Yahudi karşıtı olarak görmeye başlamışlardır. Bu durum İsrail’in dış politikasına ve uluslararası gelişmelere verilen tepkilere yansımıştır. Ayrıca, “Yahudi soykırımı ve Yahudi düşmanlığı” söyleminin sıklıkla tekrarlanması, İsrail kamuoyunda dünyanın düşmanlarla dolu olduğu söyleminin yerleşmesini kolaylaştırmıştır.Yahudilerin yaşadığı sıkıntılar ve Yahudi soykırımının kötü anıları hayatları boyunca İsrailli liderlerin peşini bırakmamıştır. MenachemBegin gibi bazı liderlerin aile fertleri toplama kamplarında ölmüş, diğer liderler de fiilen söz konusu olayların içinde bulunmuşlardır. Bu kapsamda, hepsi de başbakanlık yapmış olan Golda Meir, MenachemBegin, İzakŞamir ve Benjamin Netanyahu’nun karşılaştıkları sorunlarla ilgili olarak, gerek konuşmalarında, gerek politik kararlarında devamlı olarak soykırıma ve Yahudilerin diasporada çektikleri sıkıntılara atıf yaptıkları görülmektedir. Liderlerin düşünce yapılarında var olan bu anılar, özellikle kriz zamanlarında olağanüstü tedbirlerin alınmasını kolaylaştırıcı bir etki yapmıştır.
İSRAİL’İN ÖZEL DIŞ POLİTİKA DAVRANIŞ VE FAKTÖRLERİ
     İsrail’in ulusal bilincinde, şu kavramlar yer almaktadır:Savaşlar, sayısız çatışmalar, terörist eylemler,nefret yüklü söylemler, soykırım ve Arap devletlerinin düşmanlığı. İsrailli yetkililer, kendi ülkeleri ve Ortadoğu bölgesi hakkında da şöyle düşünmektedir: İsrail, coğrafi olarak yalnızlaştırılmıştır.Müttefiklerden yoksundur. Coğrafi açıdandış tehditlere açıktır. Bu nedenle daha fazla askeri güce ihtiyaç duymaktadır.İsrail’in dış politikası, güvenlik endişeleri tarafından ağırlıklı olarak şekillendirilmektedir. İsrailli entellektüeller için, İsrail, saldırgan Arap dünyasında tek başına yaşamak zorundadır. Bu nedenle İsrail’in dış ve güvenlik politikalarının temel hedefleri, müzakereler yoluyla soruna barışçıl çözüm bulmak ve etkili savunma kapasitesini geliştirerek saldırgan emellerin hâkim olduğu bir bölgede güvenliğini güvence altına almaktır. Sonuçta, İsrail’in dış ve güvenlik politikalarını, Arap ülkeleriyle yaşadığı sürtüşmeler ve Filistinliler ile yaşadığı krizler ağırlıklı olarak belirlemektedir.İsrail’de, dış politika yapım sürecine hâkim olan temel değerler şunlardır: Dış tehdide karşı Yahudi devletinin varlığını güvence altına almak ve İsrail’de Yahudilerin sayıca çoğunluğunu muhafaza etmektir. Bu değerler, İsrail’in ulusal çıkarlarının tanımlanmasında rehber rolü oynamaktadır. İsrail’de dış politika yapım süreci, siyasi veya ideolojik gündemlerine bakmaksızın, tüm siyasal elitlerin, her türlü görüşü ve düşünceyi ifade etmesine olanak sağlamaktadır.İsrail istihbarat servisleri de bu yönde çalışmaktadır.
İsrail’de, Ulusal Güvenlik Konseyi, dış politika amaçlarının ve hedeflerinin dengeli bir şekilde belirlenmesinderol oynamaktadır. Aynı zamanda İsrail Parlamentosu Knesset’teki Komiteler, dış politika yapım sürecinde gözle görülür rol oynamaktadır. Komiteler, farklı parti temsilcilerinin bir araya geldiği ve karşılıklı görüşlerin tartışıldığı bir forum niteliğindedir. Yine de komitelerin dış politika yapım sürecindeki etkisi sınırlıdır. Dış politika yapım sürecinde, baskı grupları, oldukça aktif rol üstlenmektedir. Özellikle baskı grupları, işgal edilen topraklar, yeni yerleşim yerleri ve güvenlikkonularında oldukça hassastır.




KAYNAKÇA
Ertan Efegil – İsrail’in Dış Politikasını Belirleyici Faktörler – Ortadoğu Analiz
Rapor - İsrail Siyasetini Anlama Kılavuzu – SETA
Murat Ağdemir – Liderler Ve İsrail -  Bilgi Strateji
http://www.tuicakademi.org/index.php/kategoriler/ortadogu/3113-israil-dis-politikasi
http://akademikperspektif.com/2013/12/19/ortadoguda-degisen-israil-politikasi/
http://www.usakanalist.com/detail.php?id=220
http://politikakademi.org/2013/01/yahudi-lobisi-hakkinda-hemen-hersey/

YORUMLAR

  • 1 Yorum
  • Süfyan mao
    1 ay önce
    Maşallah mevla kalemini güçlendirsin kardeşim.